|
|
Aantekeningen van Ernest Bornauw
|
| begin | boeken | levensverloop | contacteren |
| << vorige << | inhoudstafel | >> volgende >> |
het woord heeft deel aan het WOORD. het op ONS gelijkend werkt door tot in ons woord. het is in zijn diepste betekenis de articulatie van het wonder van de WERKELIJKHEID. het situeert ons leven in het geheel van al dat leeft. het be tekent ons leven als deelname aan al dat leeft, dit is: aan de Schepping en het Verbond. en zó is het fundamenteel wezen lijk wonder lijk zin vol ZIN gevend, verwant met het Woord en het WOORD.
het stelt god aanwezig onder ons. dit is zijn innerlijke adel. het staat uit en in zijn innerlijke dynamiek van deelnemen aan het deelhebben aan onzen kant, ons vóór gaand en ons volgend...als de ziele luistert.
Luc. 18/9-14 is een "gelijkenis", een verhaal dat ligt in de lijn van: "Kijkt eens naar..., hoe...". de zin van de "gelijkenis" is gegrond in het op ONS gelijkend, in het doen van TEKENEN. een "gelijkenis" horen, of lezen, is in het TEKEN komen. en dàt kan de mens alleen met zijn verbeelding: de "gelijkenis" overschrijdt het vermogen van de zinnen, het hart en het verstand. zij appelleert aan het vermogen van de door her innering verhelderde verhelderende verbeelding: het vermogen de TEKENS te ZIEN.
de werkelijkheid die in de "gelijkenis" verschijnt, is het TEKEN: de reële realiteit van ons bestaan, de reële ZIN van ons leven. het hoeft ons dus niet te verwonderen dat jezus van nazareth, de ZIN gever bij uitstek, gewoon "in gelijkenissen spreekt", gewoon aanspoort om "te kijken naar..., hoe...". de kern van Zijn ZIN geven is: uw geloof redt u. Hij openbaart Zijn Vader, Die door een mens alleen kan gezien worden uit en in geloof. het gaat Hem in het verhaal van "de farizeeër en de tollenaar" niét om een moraal, om het morele gedrag van beiden, maar om den aard van hun geloof. het morele op den voorgrond brengen (zoals bij het uitleggen van de gelijkenis meestal gebeurt) betekent het verhaal verkeerd lezen en interpreteren.
1) lucas situeert sober in jezus' tijd en plaats en de daarmee samenhangende levensomstandigheden. het is een land met scherpe door mensen gemaakte tegenstelling tussen farizeeërs (de getrouwen aan de Wet) en tollenaars ("zondaars"). extreem ongeveer. het is een stad waar men op gaat naar den tempel. de tempel is het huis van Jahweh, waar de mens Jahweh kan ontmoeten in gebed. en dan gaan zij naar huis, naar het dagdagelijkse menselijke leven.
het wonder lijke in de gelijkenis is dat zij niet blijft steken, vast zitten in dien tijd en die plaats en die omstandigheden. het TEKEN trekt haar open naar alle tijden en plaatsen en omstandigheden. óók naar ónzen tijd en plaats en omstandigheden. de gelijkenis toén en dààr verteld is wezen lijk óns verhaal van hier en nu. die onder ons heeft gewoond, woont hier en nu onder ons. en uit dér aard spreekt Hij ons hier en nu aan. het TEKEN is tijd- en ruimteloos. de gelijkenis betreft óns, haakt zich in ons vast, of wij dat willen of niet. zij kan niet vrij blijvend gehoord worden.
2) de mens IS een zondaar. "Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen.". het bewustzijn dààr van wordt helder uit en in geloof. uit en in zijn geloof weet de tollenaar zich een zondaar: "Wees mij, zondaar, genadig.". zó'n weinig woorden en zó'n heldere taal, ook van het lichaam: "...bleef op een afstand en durfde zelfs de ogen niet ten hemel heffen. Hij sloeg zich op de borst...". het is het gebaar van petrus: "Ga weg van mij, want ik ben een zodig mens.". de tollenaar is zich uit en in zijn geloof, zijn ZIEN van god, helder bewust van zichzelf, van zijn plaats "op een afstand". gelovend getuigt hij overtuigend over god.
de farizeeër is een man van de Wet, maar niet van geloof. met veel woorden (de ziekte der geleerden) vestigt hij de aandacht op zichzelf. hij gebruikt god en Zijn tempel om zichzelf (ook letterlijk) op den voorgrond te plaatsen. doordat hij niet écht gelooft, is zijn godsbeeld vertekend en plaatst hij de moraal ("Ik vast tweemaal in de week en geef tienden van al wat ik bezit.") vóór het geloof. de moraal wordt zijn maatstaf en oordeel over de anderen. en uit dér aard vertekent hij het leven.
het grondverschil tussen tollenaar en farizeeër is hun visie op den mens in relatie tot/met god.
- voor den farizeeër komt alle heil van het doen, en dan nog wel zélf doen, administratief, uitgerekend en berekend en helemaal om gebogen naar het eigen ik. hij heeft -éénzijdig, als het ware aan god opgedrongen, uit eigen initiatief- een contract naar god toegespeeld. hij, als eerste. en uit dér aard stelt hij de Werkelijke relatie mens-god op haar kop. met alle -voor hem fatale- gevolgen van dien.
de maat waarmee de zonde moet gemeten worden, is het geloof, dat niet gescheiden kan worden van de liefde. god gelovend beminnen is zich oeverloos aan Hem toevertrouwen op de wijze van: "God, wees mij, zondaar, genadig.".
- dàt is juist de innerlijke houding van den tollenaar. hij gelooft in god. hij blijft op zijn plaats, "op een afstand", erkent het verschil tussen god en hem. erkent zijn beperking, tekortschieten, en klopt zich op de borst als om te tonen dat god groter is dan zijn hart, geloof groter dan "moraal".
3) en altijd wijst jezus naar Zijn Vader. hiér met één woord: gerechtvaardigd. God is Die rechtvaardigt, alléén rechtvaardigt. god is de EERSTE. juist de tollenaar erkent gods eerstigheid.
god is liefde. en uit dér aard is rechtvaardigen in Zijn liefde opnemen. de tollenaar ging, in gods liefde opgenomen, gerechtvaardigd naar huis. opgenomen omdat hij zich heeft laten opnemen van "op een afstand", zonder zichzelf op den voorgrond te plaatsen.
en dàt is precies de betekenis van wat lucas bedoelde met wat hij vooropzette als "tegen hen die van eigen gerechtigheid overtuigd zijn". en dàt is ook precies wat jezus bedoelt met "Want wie zich verheft, zal vernederd, wie zich vernedert, zal verheven worden.". de kern is een zuiver geloof in god. die "zich verheffen", stellen zichzelf op gods plaats, stellen god àchter zichzelf, menen alles in eigen handen te kunnen nemen. zij worden door het leven zelf gewoon natuur lijk "vernederd". "Hoogmoed komt vóór de val." is een spreekwoord, een door levenservaring bekrachtigde wijsheid van een gezond volk. die zich "vernederen", hun plaats àchter god, hùn beperking en de almacht van gods liefde erkennen, worden "verheven". dit is: een mens naar het hart van god, op ONS gelijkend.
4) "De Heer zal mij verlossen, mij ter zijde
staan om de prediking kracht te geven voor
de volle maat.", schrijft paulus (II Tim. 4/16-18).
en het schoonst aansluitend bij lucas:
"...aan allen die Zijn verschijnen
hebben liefgehad;"(id. 4/8).
het zelfvertrouwen van paulus is van een heel ànderen aard dan dat van den farizeeër. het steunt niet op eigen kracht, maar op gods kracht. geloven is: "Zijn verschijnen liefhebben.". dit is: vrij en vrolijk dankbaar instemmen met het op de wijze van god en het op ónze wijze. en dankbaar meewerken. dan valt de "moraal".
- ten eerste omdat wie blij met gods aanwezigheid onder ons instemt, graag er mee meewerkt. dit is: graag "Zijn geboden zal onderhouden". échte moraal volgt gewoon natuur lijk uit beminnend geloof;
- ten tweede omdat wie gelovend bemint, geen oordeel over zichzelf velt, niet langer angstig bezorgd met zichzelf bezig is en heel zijn vertrouwen (en zijn ogen) op god stelt en richt, Die een rechtvaardige rechter, een juiste beoordelaar is.
geloven is gewoon blij zijn om gods aanwezigheid. blij zijn is het zuiverste, meest authentieke en krachtigste gebed in gods tempel. daarom is het goed dat de KERK "viert". van feest tot feest. geloven maakt het leven hoé dan ook tot een FEEST.
| << vorige << | inhoudstafel | >> volgende >> |
| begin | boeken | levensverloop | contacteren |
